OverMorgen: een debat over AI tussen utopie, realisme en ondersteuning

Vorige week was ons team aanwezig in het Wintercircus in Gent voor OverMorgen, een debat over de impact van artificiële intelligentie op onze maatschappij. AI is al lang geen abstract toekomstthema meer, maar een realiteit die onze sector, onze manier van werken en de vragen van onze klanten vandaag al beïnvloedt. AI bepaalt vandaag al mee hoe we werken, denken en vooruitkijken.

Onder leiding van VRT-correspondent Tom Van de Weghe gingen 4 (maar dan uiteindelijk 3) stemmen uit technologie, bedrijfsleven en filosofie met elkaar in gesprek over wat AI betekent voor onze democratie, economie en dagelijkse realiteit.

Het debat ging van start met vier stellingen waarop het publiek telkens kon stemmen: over het inzetten van AI in overheidscontroles, de verwachte impact op werkgelegenheid, de noodzaak voor Europa om sneller te investeren, en de rol van AI in het onderwijs. Die publieksstemmen werden doorheen het gesprek geweven dat eensgezind én tegelijk scherp kritisch bleef.

Opvallend was de afwezigheid van Vlaams minister Zuhal Demir, die wegens een uitgelopen vakbondsvergadering verstek moest geven. Jammer, want net deze vierde stem, deze van de overheid, ontbrak opvallend in een debat waarin zowel moderator als panelleden benadrukten dat er vandaag te weinig technologische kennis aanwezig is binnen beleidsstructuren. Een lacune die steeds moeilijker te negeren valt.

Utopie, pragmatisme en waakzaamheid

De drie overige stemmen die wel aanwezig waren, mochten het debat starten met een korte presentatie, over hoe hij/zij de rol van artificiële intelligentie in de toekomst voor ogen heeft.

Louis Jonckheere, CEO van het Wintercircus en onder meer medeoprichter van Showpad, eiste met veel enthousiasme de rol van technologie-optimist op. Hij schetste een toekomst waarin AI en automatisering zo ver gaan dat werken op termijn geen noodzaak meer is. Volgens hem verschuift het maatschappelijke vraagstuk dan naar iets fundamentelers: hoe geven we betekenis aan ons leven wanneer arbeid niet langer centraal staat?

Eva Faict, Country Manager van Amazon voor België en Nederland, bracht een meer pragmatische insteek. De dagelijkse reflex van Eva en haar team: hoe kan AI processen verbeteren en jobs ondersteunen? Haar uitspraak dat Amazons miljardeninvestering in België bedoeld is om hier technologie en werkgelegenheid te versterken, zorgde voor een pittige repliek van techfilosoof Lode Lauwaert. Die bleef sceptisch en stelde dat zulke investeringen evengoed draaien om marktexpansie. Toch deelde ook hij een fundamenteel optimisme; maar wel met een duidelijke waarschuwing: zonder tijdig een ethisch en maatschappelijk kader te installeren, riskeren we dat een technologische utopie omslaat in een dystopie. Net zoals ooit bij de ontwikkeling van kernenergie, moeten we nu grenzen en verantwoordelijkheden definiëren vóór de technologie ons passeert, pleitte hij.

Europa: geen tijd te verliezen

Onze eigen reflectie na afloop sloot nauw aan bij het technologisch optimisme van Jonckheere. Nieuwe technologie zal op lange termijn meer welvaart creëren, al lijkt een wereld zonder werk binnen 25 jaar wellicht te ambitieus. Wel staat vast dat onze relatie tot werk fundamenteel zal veranderen.

Voor Europa is snelheid cruciaal. We beschikken over talent en ondernemerschap, maar missen vandaag investeringskracht op het niveau van de VS en China. De wereldwijde AI-race wordt bovendien aangedreven door demografie: landen als China zien hun bevolking tegen het einde van deze eeuw sterk krimpen, wat hen dwingt om vol in te zetten op automatisering. Dat beaamde econoom en hoogleraar aan de UGent Koen Schoors onlangs in een lezing voor een vereniging van ondernemers, waar ik ook op aanwezig was. Ook voor Vlaanderen geldt: om onze welvaart te behouden zullen we beschikbare werkkrachten slimmer moeten inzetten, met AI en robotica als hefboom.

Regelgeving blijft nodig, maar mag innovatie niet vooraf blokkeren. Idealiter volgt regulering op technologische ontwikkeling, niet omgekeerd.

Onderwijs als sleutel

Over één punt was vrijwel iedereen het eens: onderwijs is de absolute sleutel. Kinderen voorbereiden op een wereld vol AI begint bij het ondersteunen en enthousiasmeren van leerkrachten. Nauwere samenwerking tussen onderwijs en de AI-sector is essentieel. AI is geen voorbijgaande hype. Het is een blijver. De enige juiste houding is ermee aan de slag gaan, leren, experimenteren en begrijpen wat het betekent in de praktijk.

Een setting die het verhaal versterkte

Dat dit debat plaatsvond in het gerenoveerde Wintercircus was geen toeval. De locatie groeide uit tot een internationale technologiehub van 15.000 m² in het hart van Gent, met ruimte voor meer dan 35 techbedrijven, eventzalen en een startupcampus. Een plek die innovatie ademt, en dat was voelbaar. Het event was uitverkocht, liep uit in tijd, maar leverde een geanimeerd debat op.

Een gepensioneerde schoolmeester probeerde in de Q&A nog een vergelijking te maken tussen AI en de opkomst van de computer in zijn tijd. Alleen: na een ellenlange inleiding verloor hij het geduld van het publiek. Misschien was dat moment wel tekenend voor onze tijd, waarin snelheid, onmiddellijke antwoorden en creëren “in een vingerknip” stilaan de norm worden. We vermoeden dat Lode Lauwaert hierin een treffend voorbeeld ziet van de rode draad die door alle stellingen heen liep: de voortdurende drang naar nóg slimmer, nóg sneller, nóg meer produceren. Dan blijft natuurlijk de vraag of we daar als maatschappij voldoende bij blijven stilstaan.